آیا هوش مصنوعی به چالش تازه‌ای در مصرف انرژی تبدیل خواهد شد؟

هوش مصنوعی، که تا چند سال پیش تنها در محدوده‌ی آزمایشگاه‌ها و پروژه‌های تحقیقاتی مطرح بود، اکنون با سرعتی بی‌سابقه به بخشی جدانشدنی از ابزارهای دیجیتال روزمره تبدیل شده است. اما پشت پرده‌ی این پیشرفت خیره‌کننده، مسئله‌ای نه‌چندان آشکار در حال شکل‌گیری است: مصرف فزاینده‌ی برق.

بررسی‌های جدید نشان می‌دهد که تا پایان سال ۲۰۲۵، سیستم‌های هوش مصنوعی ممکن است مصرفی معادل یا حتی بیشتر از استخراج رمزارزهایی مانند بیت‌کوین داشته باشند. تخمین زده می‌شود که این فناوری تا آن زمان مسئول مصرف نزدیک به نیمی از برق مورد استفاده‌ی مراکز داده در سراسر جهان باشد؛ موضوعی که نگرانی‌های جدی زیست‌محیطی را به‌همراه دارد.

از رمزارزها تا الگوریتم‌های یادگیری عمیق

الکس د فریس-گائو، پژوهشگری که پیش‌تر روی تأثیرات زیست‌محیطی بلاک‌چین تحقیق کرده بود، این‌بار زنجیره‌ی تأمین تراشه‌های مورد استفاده در پردازش‌های هوش مصنوعی را بررسی کرده است. تحلیل‌های او نشان می‌دهد که در حال حاضر، هوش مصنوعی حدود ۲۰ درصد از برق دیتاسنترها را مصرف می‌کند؛ رقمی که با افزایش محبوبیت مدل‌های بزرگ‌تر، همچون GPT و Gemini، به‌سرعت درحال رشد است.

بر اساس داده‌های منتشرشده در Digiconomist، روند رشد هوش مصنوعی شباهت‌های زیادی با دوران اوج استخراج رمزارزها دارد. سرمایه‌گذاری گسترده در مراکز داده‌ی عظیم، مصرف بالای انرژی، و فشار روزافزون بر زیرساخت‌های شبکه‌ی برق، زنگ خطر را برای متخصصان محیط‌زیست به صدا درآورده است. در آمریکا، حتی ساخت نیروگاه‌های گازی و هسته‌ای جدید برای پاسخ به نیازهای این صنعت نوپا در حال پیگیری است.

مصرف در مقیاس یک کشور

در حالی که غول‌های فناوری مانند گوگل و مایکروسافت در گزارش‌های خود به افزایش انتشار گازهای گلخانه‌ای اشاره می‌کنند، اما اطلاعات دقیقی درباره‌ی نقش هوش مصنوعی در این افزایش ارائه نمی‌شود. پژوهشگران ناچار شده‌اند برای برآورد مصرف برق، از داده‌های غیرمستقیم مانند میزان تولید تراشه توسط شرکت‌هایی نظیر TSMC استفاده کنند. نتایج حاکی از آن است که مصرف برق برخی از این تراشه‌ها در حد مصرف انرژی سالانه‌ی یک کشور توسعه‌یافته است.

افزایش بهره‌وری، مصرف بیشتر؟

پرسشی که امروز در محافل علمی و صنعتی مطرح می‌شود این است که آیا افزایش بهره‌وری لزوماً به کاهش مصرف منجر می‌شود یا نه؟ تجربه‌ی رمزارزها نشان داد که حتی با فناوری‌های جدید، در صورت عدم مدیریت صحیح، مصرف انرژی همچنان بالا خواهد رفت. نمونه‌ای موفق اما نادر در این زمینه، تغییر ساختار شبکه‌ی اتریوم است که توانست مصرف برق خود را به‌شدت کاهش دهد.

با این‌حال، مسیر پیش‌روی شرکت‌های فعال در حوزه‌ی هوش مصنوعی هنوز مشخص نیست. آیا آن‌ها حاضر خواهند بود از مسیر مدل‌های بزرگ و پرمصرف فاصله بگیرند؟ یا باید منتظر تکرار چالش‌های محیط‌زیستی مشابه با دوران رمزارزها باشیم؟